Procedura in vitro składa się z pięciu etapów: diagnostyki kwalifikacyjnej, stymulacji hormonalnej trwającej 10–14 dni, punkcji jajników, zapłodnienia i hodowli zarodków przez 3–5 dni oraz transferu. Pełny cykl trwa 4–6 tygodni od pierwszego zastrzyku do testu ciążowego. Metodę tę stosuje się w przypadkach wyczerpania innych, mniej kosztownych i inwazyjnych metod leczenia lub wtedy, gdy inne dostępne metody nie mają szansy na powodzenie (np. brak jajowodów, krańcowo nieprawidłowe parametry spermiogramu), czy też zagrażają wyczerpaniem potencjału rozrodczego kobiety. Proces ten wymaga odpowiedniego przygotowania oraz współpracy między pacjentami a zespołem specjalistów. Poznanie poszczególnych kroków leczenia in vitro pozwala parom lepiej przygotować się do terapii i zrozumieć jej przebieg.
- Diagnostyka przed in vitro: jakie badania wykonuje się przed kwalifikacją
- Ile trwa przygotowanie do in vitro: od pierwszej konsultacji do stymulacji
- Stymulacja hormonalna: ile trwa i jak przebiega monitorowanie
- Pobranie komórek jajowych: jak wygląda punkcja i ile trwa
- Zapłodnienie i hodowla zarodków: IVF klasyczne a ICSI
- Transfer zarodków i wsparcie fazy lutealnej
- Refundacja in vitro: kto może skorzystać z programu 2024–2028
- In vitro na Śląsku: gdzie wykonać procedurę w Bytomiu
Diagnostyka przed in vitro: jakie badania wykonuje się przed kwalifikacją
Rozpoczyna się ona od kompleksowej diagnostyki obojga partnerów, o ile nie była przeprowadzona wcześniej lub gdzie indziej. Ma na celu ustalenie wskazań, przeciwwskazań i warunków wykonania procedury. Kobieta przechodzi badania hormonalne, USG narządów płciowych oraz ocenę drożności jajowodów. Mężczyzna wykonuje badanie nasienia, które obejmuje analizę parametrów takich jak koncentracja, ruchliwość i morfologia plemników a w uzasadnionych przypadkach konieczne jest poszerzenie badania o inne parametry. W wyniku tego postępowania dana para jest kwalifikowana do zapłodnienia pozaustrojowego.
Dodatkowo przeprowadza się badania mikrobiologiczne, cytologiczne, serologiczne oraz ogólną ocenę stanu zdrowia. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy występowały wcześniej niepowodzenia położnicze, konieczne może być rozszerzenie diagnostyki o badania genetyczne, immunologiczne i trombofilie. Wszystkie wyniki pozwalają lekarzom określić optymalną strategię leczenia i przewidywać szanse powodzenia procedury.
Ile trwa przygotowanie do in vitro: od pierwszej konsultacji do stymulacji
Przygotowanie do in vitro trwa 4–8 tygodni od pierwszej konsultacji do rozpoczęcia stymulacji hormonalnej, jeśli para nie ma wcześniejszych wyników badań. O długości tego etapu decydują badania zależne od fazy cyklu: oznaczenie AMH można wykonać w dowolnym dniu, FSH i estradiol oznacza się w 2.–5. dniu cyklu, a ocenę drożności jajowodów (HSG lub sonoHSG) wykonuje się w pierwszej fazie cyklu po zakończeniu miesiączki. Spermiogram wymaga 3–5 dni wstrzemięźliwości, a przy nieprawidłowym wyniku powtórzenia po 2–3 tygodniach. Para, która zgłasza się z aktualnymi wynikami z innego ośrodka, skraca ten etap do jednej lub dwóch wizyt kwalifikacyjnych; przebieg takiej wizyty opisano we wpisie jak wygląda pierwsza konsultacja w ośrodku leczenia niepłodności.
Czas od pierwszej konsultacji do punkcji jajników składa się z trzech bloków:
- Diagnostyka kwalifikacyjna obojga partnerów: 4–8 tygodni (przy kompletnych wynikach 1–2 tygodnie).
- Oczekiwanie na 2.–3. dzień kolejnego cyklu, w którym rozpoczyna się stymulacja: do 4 tygodni.
- Stymulacja hormonalna: 10–14 dni, zakończona zastrzykiem wyzwalającym i punkcją po 34–37 godzinach.
W praktyce klinicznej oznacza to, że od pierwszej wizyty do pobrania komórek jajowych mija 6–14 tygodni, a pełny cykl liczony od pierwszego zastrzyku do testu ciążowego zamyka się w 4–6 tygodniach.
Stymulacja hormonalna: ile trwa i jak przebiega monitorowanie
Po zakwalifikowaniu do in vitro rozplanowany jest protokół kontrolowanej hiperstymulacji jajników celem uzyskania optymalnej ilości komórek jajowych. Według karty stymulacji pacjentka otrzymuje, zazwyczaj w godzinach wieczornych, leki hormonalne, które mają na celu wywołanie jednoczesnego dojrzewania wielu pęcherzyków jajnikowych. Proces ten jest monitorowany za pomocą regularnych badań USG i oznaczeń hormonalnych.
Stymulacja trwa zazwyczaj około 10-14 dni, w zależności od reakcji jajników na leki. Lekarz dostosowuje dawkowanie preparatów do indywidualnych potrzeb pacjentki. Kiedy pęcherzyki osiągną odpowiedni rozmiar i dojrzałość, podaje się zastrzyk wywołujący luteinizację, a po 34-37 godzinach przeprowadza się pobranie komórek jajowych.
Pobranie komórek jajowych: jak wygląda punkcja i ile trwa
Pobranie komórek jajowych na drodze punkcji jajników, wykonuje się w Polsce w krótkim znieczuleniu ogólnym dożylnym. Zabieg polega na wprowadzeniu cienkiej igły przez pochwę pod kontrolą USG i pobraniu płynu pęcherzykowego zawierającego komórki jajowe. Procedura trwa około 5-20 minut.
Równocześnie partner przekazuje świeżo oddaną próbkę nasienia, którą następnie poddaje się odpowiedniej obróbce. Obejmuje to separację najbardziej prawidłowych plemników oraz ich kondycjonowanie. W przypadku problemów z uzyskaniem nasienia metodą standardową może być konieczne pobranie plemników bezpośrednio z najądrza lub jądra. Można skorzystać również z plemników uprzednio zamrożonych i przechowywanych w ciekłym azocie.
Zapłodnienie i hodowla zarodków: IVF klasyczne a ICSI
Jak przebiega zapłodnienie in vitro? To zależy od parametrów nasienia i komórek jajowych. W metodzie klasycznej IVF wstępnie z grubsza oczyszczone komórki jajowe umieszcza się wraz z przygotowanymi plemnikami w specjalnych płytkach hodowlanych i podobnie jak w jajowodzie plemniki same wnikają do komórek jajowych. Jeśli jakość nasienia jest obniżona, stosuje się technikę ICSI (mikroiniekcja), polegającą na bezpośrednim wprowadzeniu pojedynczego plemnika do całkowicie oczyszczonej komórki jajowej.
Zapłodnione komórki jajowe (zygoty) są hodowane w inkubatorach przez 3-5 dni. Embriolodzy przynajmniej raz dziennie monitorują rozwój zarodków, oceniając ich jakość i tempo podziałów. Najlepiej rozwijające się zarodki kwalifikuje się do transferu lub zamrażania.
Transfer zarodków i wsparcie fazy lutealnej
Transfer zarodków stanowi kluczowy moment procedury in vitro. Zabieg wykonuje się za pomocą cienkiego cewnika wprowadzonego przez szyjkę macicy pod kontrolą USG. Przenosi się zazwyczaj jeden, rzadziej dwa zarodki, aby zmniejszyć ryzyko ciąży wielopłodowej.
Po transferze, a zazwyczaj już od dnia pobrania komórek jajowych, pacjentka otrzymuje hormony wspomagające utrzymanie ciąży, chyba że wykonywany jest transfer zarodka rozmrożonego w cyklu naturalnym. W tym okresie zaleca się ograniczenie aktywności fizycznej, unikanie stresu i czynników mogących szkodzić ciąży (używki, przegrzewanie, niektóre potrawy i kosmetyki).
Refundacja in vitro: kto może skorzystać z programu 2024–2028
Procedura in vitro jest finansowana w ramach Programu rządowego refundacji in vitro Ministerstwa Zdrowia na lata 2024–2028 dla par, w których kobieta ma 18–42 lata (do 45 lat przy transferze wcześniej utworzonych zarodków), maksymalnie do 6 cykli na parę. Kryteria kwalifikacji, zakres finansowania i wymagane dokumenty opisano na stronie refundacja in vitro w Antrum, a orientacyjne koszty cyklu poza programem we wpisie ile kosztuje in vitro.
In vitro na Śląsku: gdzie wykonać procedurę w Bytomiu
Procedurę in vitro na Śląsku wykonuje Centrum Medyczne Antrum w Bytomiu przy ul. Olimpijskiej 5, ośrodek leczenia niepłodności w Bytomiu działający od trzech dekad i realizujący Program rządowy refundacji in vitro 2024–2028. Diagnostykę kwalifikacyjną, badania hormonalne i spermiogram wykonuje własne laboratorium ośrodka z certyfikatem ISO 9001, a stymulację, punkcję, hodowlę zarodków i transfer prowadzi na miejscu zespół ginekologów, embriologa, androloga, psychologa i dietetyka klinicznego.
Przed podjęciem decyzji o zapłodnieniu pozaustrojowym warto omówić z lekarzem prowadzącym wskazania, przewidywaną odpowiedź jajników na stymulację oraz możliwość udziału w programie refundacji, ponieważ protokół stymulacji i liczba transferowanych zarodków są ustalane indywidualnie dla każdej pary. Treść wpisu ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ze specjalistą medycyny rozrodu.
Umów się na konsultację w Centrum Medycznym Antrum w Bytomiu
Pobranie komórek jajowych, czyli punkcja jajników, wykonuje się w krótkim znieczuleniu ogólnym dożylnym, więc pacjentka nie odczuwa bólu w trakcie zabiegu. Lekarz wprowadza cienką igłę przez sklepienie pochwy pod kontrolą USG i pobiera płyn pęcherzykowy z komórkami jajowymi; zabieg trwa 5–20 minut. Po punkcji pacjentka pozostaje w ośrodku około 2 godzin, a dolegliwości przypominające ból miesiączkowy ustępują w ciągu 1–2 dni i wymagają co najwyżej standardowych leków przeciwbólowych.
Stymulacja hormonalna do in vitro trwa 10–14 dni, licząc od pierwszego zastrzyku do podania zastrzyku wyzwalającego dojrzewanie komórek jajowych. W tym czasie pacjentka zgłasza się na 2–4 wizyty kontrolne z USG i oznaczeniem estradiolu, a lekarz dostosowuje dawkę leków do liczby i wielkości pęcherzyków. Punkcję jajników wykonuje się 34–37 godzin po zastrzyku wyzwalającym.
Przed in vitro kobieta wykonuje badania hormonalne (AMH, FSH, LH, estradiol, prolaktyna, TSH), USG transwaginalne z oceną liczby pęcherzyków antralnych oraz ocenę jajowodów, a mężczyzna spermiogram według normy WHO 2021. Oboje partnerzy wykonują badania serologiczne (HIV, HBV, HCV, kiła) wymagane ustawą o leczeniu niepłodności, a kobieta dodatkowo cytologię i badania mikrobiologiczne. Przy nawracających stratach ciąży lub wcześniejszych niepowodzeniach in vitro lekarz prowadzący poszerza diagnostykę o badania genetyczne, immunologiczne i w kierunku trombofilii.
