Ginekolodzy coraz częściej spotykają się z sytuacją, w której para bezskutecznie stara się o dziecko od kilkunastu miesięcy. Wykonano już badania hormonalne i USG u partnerki, lub nawet badania inwazyjne, ale przyczyny braku ciąży wciąż nie ustalono. Mężczyzna nie był jeszcze u lekarza. Tymczasem niepłodność męska jest wciąż ze względów kulturowych niedostatecznie diagnozowany czynnik. Mężczyźni często uważają, że skoro potrafią współżyć i produkować nasienie, to jest wszystko w porządku. A diagnostyka niepłodności męskiej jest równie istotna i powinna być wdrażana równolegle. Jakie badania na płodność u mężczyzn warto więc rozważyć?
- Niepłodność męska – kiedy rozpocząć diagnostykę?
- Jakie badania na płodność u mężczyzn są wykonywane na początku diagnostyki?
- Diagnostyka niepłodności męskiej – dodatkowe badania
- Leczenie niepłodności męskiej – co można zrobić, gdy jest już diagnoza?
Niepłodność męska – kiedy rozpocząć diagnostykę?
Gdy para współżyje regularnie, nie stosuje antykoncepcji, a mimo to przez 12 miesięcy kobieta nie zachodzi w ciążę, warto rozpocząć diagnostykę. Odpowiedź na powyższe pytanie brzmi: od razu, niezwłocznie. A nie dopiero wtedy, gdy kolejne badania u kobiety nie wykazują żadnych nieprawidłowości. Każdy miesiąc zwłoki może opóźniać postawienie diagnozy i leczenie niepłodności męskiej i narażanie kobiety w określonych przypadkach na ryzyko badań inwazyjnych.
Jakie badania na płodność u mężczyzn są wykonywane na początku diagnostyki?
Pierwszym i podstawowym badaniem w przypadku podejrzenia niepłodności męskiej jest spermiogram, czyli analiza nasienia. Umożliwia ocenę takich parametrów jak:
- liczba plemników,
- ich ruchliwość i żywotność,
- odsetek prawidłowych form morfologicznych.
W centrach medycznych takich jak Antrum/Demeter, badanie nasienia jest wzbogacone o oznaczenie przeciwciał przeciwplemnikowych klas IgA i IgG przy pomocy testu MAR. Przeciwciała te mogą powodować zlepianie się plemników, ich poruszanie się czy też wiązać się z komórką jajową i penetrować jej osłonkę.
Badanie powinno być przeprowadzone powtórnie w odstępie 1–3 miesięcy w przypadku nieprawidłowego wyniku pierwszego badania i z zachowaniem kilku dni wstrzemięźliwości od aktywności seksualnej, ponieważ wyniki mogą się różnić w zależności od wielu czynników, m.in. infekcji, stresu czy stylu życia.
To, jakie badania na płodność u mężczyzn lekarz zleca w kolejnych krokach, zależy od tego, czy wyniki analizy nasienia dostarczają wyczerpującej informacji o stanie zdrowia mężczyzny.
Diagnostyka niepłodności męskiej – dodatkowe badania
W przypadku nieprawidłowych wyników badania nasienia, czy zaburzeń seksualnych dalsza diagnostyka niepłodności męskiej powinna uwzględniać dokładny wywiad, pozwalający ustalić czynniki niekorzystnie wpływające na płodność męską, badanie andrologiczne fizykalne, ocenę układu hormonalnego oraz czynnik genetyczny.
Wśród najczęściej wykonywanych badań hormonalnych znajdują się:
- poziom testosteronu całkowitego i testosteronu wolnego,
- hormony gonadotropowe – FSH i LH, które regulują funkcję jąder, oraz prolaktyna,
- estradiol – pomocny w ocenie równowagi hormonalnej,
- TSH i FT4 – hormony tarczycy, których nieprawidłowe wartości mogą wpływać na jakość nasienia, libido i funkcje seksualne.
Czasami zachodzi konieczność badań ogólnoustrojowych celem wykrycia czynnika chorobowego (np. cukrzyca, utajona niewydolność nerek, choroby wątroby…) mogącego wpływać na jakość nasienia.
W uzasadnionych przypadkach lekarz może również zlecić poszerzone badania nasienia, USG moszny z próbą Valsalvy w pozycji stojącej i leżącej oraz gruczołu krokowego lub też badania genetyczne.
Leczenie niepłodności męskiej – co można zrobić, gdy jest już diagnoza?
W przypadku obniżonych parametrów nasienia możliwości leczenia są ograniczone. Najczęściej obejmują one postępowanie zachowawcze:
- leczenie współistniejących chorób ogólnoustrojowych,
- ustalenie prawidłowej masy ciała,
- modyfikację stylu życia,
- redukcję stresu,
- rezygnację z palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.
- wprowadzenie odpowiedniej diety i suplementacji, najczęściej z uwzględnieniem cynku, selenu i kwasów omega-3, a także kwasu foliowego.
Jeśli niepłodność męska ma poważniejszy charakter i naturalne poczęcie nie jest możliwe lub kobieta zbliża się do momentu, kiedy jej funkcje rozrodcze mogą ustać, para może zostać zakwalifikowana do leczenia z wykorzystaniem technik wspomaganego rozrodu. Jako Centrum Medyczne Antrum Laboratorium Demeter realizujemy ministerialny program refundacji procedur in vitro. Wykonujemy również w lżejszych przypadkach inseminację nasieniem partnera lub w przypadkach nieuleczalnych nasieniem dawcy.
W centrach medycznych leczenia niepłodności oferujących pomoc w trudnościach z poczęciem, mężczyźni mogą skorzystać z porady andrologicznej. Mają również możliwość otrzymania wsparcia od psychologa, ponieważ trudna sytuacja i stres związane z niepłodnością mogą wpływać zarówno na samopoczucie, jak i na parametry płodności.
Jeśli para współżyje regularnie bez zabezpieczeń przez 12 miesięcy i nie dochodzi do ciąży, mężczyzna powinien niezwłocznie rozpocząć diagnostykę płodności – nie czekając na zakończenie badań u partnerki.
Podstawowym badaniem jest spermiogram, czyli analiza nasienia – ocenia liczbę, ruchliwość, żywotność i morfologię plemników. Może być uzupełniona o test MAR na obecność przeciwciał przeciwplemnikowych.
W przypadku nieprawidłowego spermiogramu zalecane są badania hormonalne, USG jąder i prostaty, wywiad andrologiczny, a czasem także badania genetyczne i ogólnoustrojowe.
Leczenie może obejmować zmianę stylu życia, suplementację, leczenie chorób współistniejących lub w razie potrzeby – inseminację lub procedurę in vitro w ramach programów refundacyjnych.
